معرفت، سال بیست و هشتم، شماره سوم، پیاپی 258، خرداد 1398، صفحات 65-72

    بررسی جایگاه قاعده‌ی ترجیح بلامرجح در میان متکلمان مسلمان

    نوع مقاله: 
    ترویجی
    نویسندگان:
    جواد قلی پور / دانش‌پژوه دکتری کلام اسلامی مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) / Gholipur@iki.ac.ir
    چکیده: 
    قاعده‌ی ترجیح بلامرجح، یکی از قواعد فلسفی است که بعد از ورود فلسفه یونان به اسلام، مورد توجه بسیاری از متکلمان واقع شده و در موارد مختلفی از آن در مباحث کلامی استفاده شده است. مسئله اصلی آن است که متکلمان مسلمان چه دیدگاهی در مورد بداهت ادله‌ی امتناع و عدم امتناع اتخاذ کرده اند و در چه مباحثی از این قاعده سود برده اند. هدف این نوشتار آن است که به این مسئله به صورت منسجم پاسخ گوید؛ زیرا با اینکه قاعده مذکور مورد توجه فلاسفه و متکلمان بوده، لکن به صورت مستقل به آن پرداخته نشده است. نوشتار حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با مراجعه به آثار متکلمان، دیدگاه آنان را در مباحث مذکور مورد بررسی قرار داده است. یافته ها حاکی از آن است که متکلمان برخلاف اغلب فلاسفه که امتناع قاعده را بدیهی می دانند، در بدیهی بودن و امتناع ترجیح بلامرجح اتفاق نظر ندارند و حتی برخی از آنها بر امکان قاعده اصرار دارند و برخی دیگر ترجیح بلامرجح توسط فاعل مختار را ممتنع نمی دانند.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    An Analysis of the Status of the Principle of Giving Preponderance without a Preponderant among the Muslim Theologians
    Abstract: 
    The principle of giving preponderance without a preponderant is one of the philosophical rules, which is considered by many theologians after Greek philosophy came into the Islamic world, and in various cases it has been used in theological topics. The main issue is, what the Muslim theologians have taken with regard to the obviousness of the evidences of refusal and the evidences of non-refusal, and on which topics they have used this rule. The purpose of this paper is to answer this question in a coherent way; because, although this rule was of interest to philosophers and theologians, it has not been studied independently. Using a descriptive-analytical method and referring to the works of the theologians, this paper studies their views on the aforementioned topics. The findings show that, unlike most philosophers, who consider the refusal of the rule to be obvious, theologian do not agree in the obviousness and the refusal of giving preponderance without a preponderant, and even some of them insist on the possibility of the rule, and some others do not refuse giving preponderance without a preponderant by the free agent.
    References: 
    متن کامل مقاله: 

    سال بیست و هشتم ـ  شماره سوم، پیاپی 258 (ویژة کلام)

    جواد قلی پور/ دانش پژوه دکتری کلام اسلامی مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره    Gh.javad1392@gmail.com
    دریافت: 19/09/97                    پذیرش: 11/02/98
    چکیده
    قاعدة ترجیح بلامرجح، یکی از قواعد فلسفی است که بعد از ورود فلسفه یونان به اسلام، مورد توجه بسیاری از متکلمان واقع شده و در موارد مختلفی از آن در مباحث کلامی استفاده شده است. مسئله اصلی آن است که متکلمان مسلمان چه دیدگاهی در مورد بداهت ادلة امتناع و عدم امتناع اتخاذ کرده اند و در چه مباحثی از این قاعده سود برده اند. هدف این نوشتار آن است که به این مسئله به صورت منسجم پاسخ گوید؛ زیرا با اینکه قاعده مذکور مورد توجه فلاسفه و متکلمان بوده، لکن به صورت مستقل به آن پرداخته نشده است. نوشتار حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با مراجعه به آثار متکلمان، دیدگاه آنان را در مباحث مذکور مورد بررسی قرار داده است. یافته ها حاکی از آن است که متکلمان برخلاف اغلب فلاسفه که امتناع قاعده را بدیهی می دانند، در بدیهی بودن و امتناع ترجیح بلامرجح اتفاق نظر ندارند و حتی برخی از آنها بر امکان قاعده اصرار دارند و برخی دیگر ترجیح بلامرجح توسط فاعل مختار را ممتنع نمی دانند.
    کلیدواژه ها: قاعدة ترجیح بلامرجح، کلام اسلامی، متکلمان مسلمان، دقیق الکلام، قاعده ترجح بلامرجح.

    References: 
    • ابراهیمی دینانی، غلامحسین، 1370، قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی، چ دوم، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    • ايجى، ميرسيدشريف، 1425ق، شرح المواقف‏، قم، شريف الرضي‏.
    • تفتازانى، سعدالدين، ‏1409ق، شرح المقاصد، قم، شريف الرضي‏.
    • حلي، حسن‌بن يوسف، 1409ق، ‏الألفين، چ دوم،‏ قم، هجرت.
    • ـــــ ، 1413ق، كشف المراد في شرح تجريدالاعتقاد، تحقیق حسن حسن‏زاده آملى، چ چهارم، ‏ قم، مؤسسة النشر الاسلامي.
    • ـــــ ، 1418ق، استقصاء النظر في القضاء و القدر، مشهد، دارالإنباء الغيب‏.
    • ـــــ ، 1982م، نهج الحق و كشف الصدق،‏ بيروت، دار الكتاب اللبناني‏.
    • صدرالمتألهين، 1981م، الحكمة المتعالية فى الاسفار العقلية الاربعة، چ سوم‏، بيروت، دار احياء التراث.
    • طوسى، نصيرالدين، 1405ق، تلخيص المحصل، چ دوم،‏ بيروت، دارالاضواء.
    • فياض لاهيجى، ‏1372، سرمايه ايمان در اصول اعتقادات، چ سوم، ‏تهران، الزهراء.
    • فيض كاشانى، محمد، ‏1375، ‏اصول المعارف، چ سوم، قم،‏ دفتر تبليغات اسلامى.
    • لایب‌نیتس، گتفرید ویلهلم، 1375، منادولوژی، ترجمة یحیی مهدوی، تهران، خوارزمی.
    • مطهری، مرتضی، 1377، مجموعه آثار، ج6، چ ششم، تهران، صدرا.
    • مظفر، محمدحسن، 1377، دلائل الصدق‏، ترجمة محمد سپهرى‏، تهران، اميرکبیر.
    • موسوي هندي، ميرحامدحسين، 1366، عبقات الأنوار في إمامة الأئمة الأطهار، چ دوم، ‏اصفهان، كتابخانة اميرالمؤمنين.
    • مهيار، رضا، 1375، فرهنگ ابجدى عربى فارسى،‏ چ دوم‏، تهران، ‏اسلامى‏.
    • میرجعفری میاندهی، سیدمحمدجواد، 1395، جبر فلسفی از دیدگاه استاد فیاضی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • https://fa.wikipedia.org/wiki
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    قلی پور، جواد. (1398) بررسی جایگاه قاعده‌ی ترجیح بلامرجح در میان متکلمان مسلمان. فصلنامه معرفت، 28(3)، 65-72

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    جواد قلی پور."بررسی جایگاه قاعده‌ی ترجیح بلامرجح در میان متکلمان مسلمان". فصلنامه معرفت، 28، 3، 1398، 65-72

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    قلی پور، جواد.(1398) 'بررسی جایگاه قاعده‌ی ترجیح بلامرجح در میان متکلمان مسلمان'، فصلنامه معرفت، 28(3), pp. 65-72

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    قلی پور، جواد. بررسی جایگاه قاعده‌ی ترجیح بلامرجح در میان متکلمان مسلمان. معرفت، 28, 1398؛ 28(3): 65-72