نگاه قرآنی به «شایعه» و «شبهه»، دو روش نفوذ فرهنگی دشمن از طریق رسانه
/ دانشجوي دكتري علوم قرآن و تفسير مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) / hoseiny.ali.110@gmail.comArticle data in English (انگلیسی)
سال بیست و هفتم ـ شماره 247 (ویژة علوم قرآنی)
سیدروح الله حسینی علی آباد / دانشجوی دکتری علوم قرآن و تفسیر مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره hoseiny.ali.110@gmail.com
مهدی ابوطالبی / استادیار مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره abotaleby@gmail.com
دریافت: 11/6/96 پذیرش: 19/3/97
چکیده
در کنار اقدامات نظامی، یکی از مهم ترین روش های مداخله در کشورها، نفوذ در آنها از طریق سیاست های فرهنگی است. یکی از ابزارهای مهم و کارآمد دشمن برای نفوذ فرهنگی، رسانه است. قرآن کریم به طور جدی به مسئلة شناخت دشمنان امت اسلامی و روش نفوذ آنها در جامعه توجه کرده است. در حال حاضر، رسانه ابزار مهمی برای دشمنان جهت رخنه و نفوذ است. بنابراین باید روش های آنان را برای نفوذ از طریق این ابزار بشناسیم تا بتوانیم با آمادگی کامل در برابر ترفندهایشان بایستیم. در این پژوهش با بررسی آیات قرآن به روش توصیفی ـ تحلیلی، به دنبال نظرات قرآن دربارة دو روش مهم دشمن در نفوذ فرهنگی از طریق رسانه، یعنی شایعه پراکنی و شبهه افکنی، هستیم.
جست وجو در قرآن کریم نشان می دهد، شایعه پراکنی دشمنان اثراتی مانند اضطراب و ناآرامی در جامعه، شیوع نسبت های ناروا و نیز ایجاد تزلزل در باورهای دینی دارد. همچنین از آیات قرآن برمی آید، شبهة جبر، شبهة دروغ بودن وعده های الهی و شبهة غیرالهی بودن قرآن، از آثار روش دیگر نفوذ فرهنگی (یعنی شبهه افکنی) است.
کلیدواژه ها: نفوذ فرهنگی، رسانه، قرآن کریم، شبهه افکنی، شایعه پراکنی.
- نهجالبلاغه، 1414ق، تصحيح صبحي صالح، قم، هجرت.
- ابنفارس، احمدبن، 1404ق، معجم المقاييس اللغه، تحقيق و تصحيح عبدالسلام محمد هارون، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
- ابنمنظور، محمدبن مکرم، 1414ق، لسان العرب، تحقيق و تصحيح جمالالدين ميردامادى، چ سوم، بیروت، دارالفكر.
- آقابخشی، علیاکبر و مينو افشاریراد، 1386، فرهنگ علوم سیاسی، چ دوم، تهران، چاپار.
- آلوسی، محمدبن عبدالله، 1415ق، روح المعاني في تفسير القرآن العظيم و السبع المثاني، تحقيق على عبدالبارى عطيه، بیروت، دارالكتب العلميه.
- الوانی، سیدمهدی، 1386، مدیریت عمومی، چ سیویکم، تهران، نشر ني.
- جزري، ابناثير، 1385، الكامل في التاريخ، بيروت، دارصادر.
- جوادی آملی، عبدالله، 1388، تفسير تسنيم، چ هشتم، قم، اسراء.
- راغب اصفهانی، حسینبن محمد، 1412ق، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم.
- رشیدرضا، محمد، 1414ق، تفسير المنار، بیروت، دارالمعرفه.
- زمخشری، محمودبن عمر، 1407ق، الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل و عيون الأقاويل فى وجوه التأويل، تصحيح مصطفى حسين احمد، چ سوم، بیروت، دارالکتاب العربی.
- سید قطب، 1425ق، فى ظلال القرآن، چ سی و پنجم، بیروت، دارالشروق.
- طباطبائی، سیدمحمدحسین، 1390ق، الميزان في تفسير القرآن، چ دوم، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات.
- طبرسي، فضلبن حسن، 1372، مجمع البيان في تفسير القرآن، تصحيح فضلالله يزدى طباطبايى و سيدهاشم رسولی، چ سوم، تهران، ناصر خسرو.
- فخررازی، محمدبن عمر، 1420ق، التفسير الكبير، چ سوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- قمی، علیبن ابراهیم، 1363، تفسير القمي، تحقيق طيب موسوى جزايرى، چ سوم، قم، دارالکتاب.
- مصطفوی، حسن، 1368، التحقيق في كلمات القرآن الكريم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- مطهری، مرتضی، 1377، مجموعه آثار، چ هشتم، قم، صدرا.
- معین، محمد، 1381، فرهنگ فارسی معین، تهران، معین.
- مکارم شیرازی، ناصر، 1371، تفسير نمونه، چ دهم، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- نرمان، ل، مان، 1362، اصول روانشناسی، ترجمة محمود ساعتچی، تهران، امیرکبیر.
