تاریخ و علل پیدایش تجوید
نوع مقاله:
ترویجی
نویسندگان:
چکیده:
مقالهی حاضر به بررسی تاریخ و علل پیدایش تجوید می پردازد. سؤال اصلی این پژوهش آن است که «دانش تجوید از چه زمانی و به چه دلیلی به وجود آمد؟ مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تاریخی، پس از تعریف «تجوید»، به بررسی هفت نظریه دربارهی تاریخ پیدایش این دانش پرداخته و به این نتیجه دست یافته است که هرچند قواعد اولیه ای برای تلفظ صحیح واژگان عربی، که بعدها نام «تجوید» به خود گرفت، در میان عرب ها قبل از اسلام وجود داشت، اما تدوین قواعد تجوید و صحیح خوانی و علوم ادبی دیگر پس از ظهور اسلام، با راهنمایی حضرت علی(ع) انجام شد. در اواسط قرن سوم، پس از رشد علوم یادشده، اصطلاح تجوید برای دانشِ «ادای حروف از مخرج و اعطای حق و مستحق آنها» انتخاب شده و به مثابهی دانشی مستقل در کنار سایر علوم قرار گرفت.
این مقاله در پی آن است که ثابت کند دانش تجوید و به تعبیر دقیق تر، «فن تجوید» از علوم تأسیسی اسلام نیست و اختصاصی به قرآن و حتی روایات نیز ندارد. تجوید روش درست سخن گفتن به زبان عربی را به ما می آموزد و علت پیدایش آن نیز نیاز عرب ها به تکلم صحیح بوده است. ازاین رو، نظریاتی که تجوید را فراروی تدبر قرار می دهد و نظریاتی که برای پیدایشِ اصل تجوید، زمان خاصی را مشخص می کند، هیچ یک قرین صحت نیست.
Article data in English (انگلیسی)
Title:
The History and Causes of the Advent of Tajwid (Recital of the Quran)
Abstract:
The present paper examines the history and causes of Tajwid (recitation of the Quran). The main question of this study is" when and why did the knowledge of Tajwid begin?" Using a descriptive-analytical method and the historical approach, and after defining "Tajwid", the paper examines seven theories about the history of Tajwid, and concludes that although there were some basic rules for the correct pronunciation of Arabic vocabulary, which was later called Tajwid among the Arabs before Islam, the elaboration of the rules of Tajwid, correct reading and other literary sciences after the advent of Islam were developed with the guidance of Imam Ali (AS). In the middle of the third century, after the developments in the mentioned sciences, the term Tajwid was chosen for "rules governing proper pronunciation during recitation ", and turned into an independent filed of knowledge. This paper seeks to prove that the field of Tajwid or more precisely, the "technique of Tajwid" is not a science established by Islam, and is not specific to the Qur'an or even to the narratives. It teaches us the correct way of speaking Arabic, and the reason for its development was the Arab’s need for proper speech. Consequently, the theories that address this issue and the theories that specify a time for the advent of Tajwid are not acceptable.
References:
متن کامل مقاله:
سال بیست و هفتم ـ شماره 247 (ویژة علوم قرآنی)
محمدعلی محمدی / استادیار گروه علوم قرآنی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی AQamohammadi@Gmail.com
دریافت: 11/8/96 پذیرش: 19/2/97
چکیده
مقالة حاضر به بررسی تاریخ و علل پیدایش تجوید می پردازد. سؤال اصلی این پژوهش آن است که «دانش تجوید از چه زمانی و به چه دلیلی به وجود آمد؟ مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تاریخی، پس از تعریف «تجوید»، به بررسی هفت نظریه دربارة تاریخ پیدایش این دانش پرداخته و به این نتیجه دست یافته است که هرچند قواعد اولیه ای برای تلفظ صحیح واژگان عربی، که بعدها نام «تجوید» به خود گرفت، در میان عرب ها قبل از اسلام وجود داشت، اما تدوین قواعد تجوید و صحیح خوانی و علوم ادبی دیگر پس از ظهور اسلام، با راهنمایی حضرت علی(ع) انجام شد. در اواسط قرن سوم، پس از رشد علوم یادشده، اصطلاح تجوید برای دانشِ «ادای حروف از مخرج و اعطای حق و مستحق آنها» انتخاب شده و به مثابة دانشی مستقل در کنار سایر علوم قرار گرفت.
این مقاله در پی آن است که ثابت کند دانش تجوید و به تعبیر دقیق تر، «فن تجوید» از علوم تأسیسی اسلام نیست و اختصاصی به قرآن و حتی روایات نیز ندارد. تجوید روش درست سخن گفتن به زبان عربی را به ما می آموزد و علت پیدایش آن نیز نیاز عرب ها به تکلم صحیح بوده است. ازاین رو، نظریاتی که تجوید را فراروی تدبر قرار می دهد و نظریاتی که برای پیدایشِ اصل تجوید، زمان خاصی را مشخص می کند، هیچ یک قرین صحت نیست.
کلید واژه ها: قرآن، قرائت، تجوید، حق حروف، مستحق حروف، آواشناسی، گات، قواعد زبان عربی
References:
- ابن ابیالحدید معتزلي، عزالدینبن هبةالله، 1418ق، شرح نهجالبلاغه، تحقيق محمدعبدالكريم النمري، بيروت، دارالكتب العلمیه.
- ابن ابیداود، ابوبكربن، 1423ق، کتاب المصاحف، تحقیق محمدبن عبده، قاهره، الفاروق الحدیثه.
- ابن ابيشيبه، عبداللهبن محمد، 1409ق، المصنف في الأحاديث والآثار، تحقيق كمال يوسف الحوت، رياض، مكتبة الرشد.
- ابنجزري، محمدبن محمد، 1361، غایة النهایة فی طبقات القراء، تهران، دارالکتب العلمیه.
- ـــــ ، 1376، النشر فی القراءات العشر، تصحیح علیمحمد الضباع، قاهره، دارالفکر.
- ابنماجه، محمدبن یزید قزوینی، 1395ق، سنن ابنماجه، به كوشش محمد فؤاد، بیروت، دار احیاء التراث العربى.
- ابنمنظور، محمدبن مكرم، 1405ق، لسان العرب، قم، ادب الحوزه.
- ابوعبید، قاسمبن سلام هروی، 1384ق، غریب الحدیث، محمد عبدالمعید خان، حيدرآباد، مجلس دائرةالمعارف العثمانیه.
- امین، محسن، 1421ق، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.
- بخاری، اسماعیلبن محمد، 1401ق، صحیح البخاری، بیروت، دارالفكر.
- بهایی (شیخ بهایی)، محمدبن حسينبن عبدالصمد، 1398ق، الحبل المتین، قم، مكتبة بصیرتى.
- بیهقی، احمدبن حسين، 1414ق، السنن الكبرى، تحقيق محمد عبدالقادر عطا، مكه مكرمه، مكتبة دار الباز.
- ترمذى، محمدبن عیسى، 1402ق، سنن الترمذى، به كوشش عبدالوهاب، بیروت، دارالفكر.
- تهانوی، محمدعلی، 1996م، موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون والعلوم، بيروت، مکتبة لبنان ناشرون.
- جریسی، محمد مکی نصر، بيتا، نهایة القول المفید فی علم التجوید؛ قاهره، مکتبة التوفیقیه.
- حاجى خلیفه، مصطفیبن عبدالله، 1413ق، كشف الظنون، بیروت، دارالكتب العلمیه.
- حاكم نیشابوری، محمدبن عبدالله، 1411ق، المستدرك علی الصحیحین، تحقيق مصطفى عبدالقادر عطا، بيروت، دارالكتب العلميه.
- حسنی، شیخ عثمان، 1418ق، حق التلاوه، چ دوازدهم، جده، دارالمناره للنشر و التوزیع.
- حموی، یاقوتبن عبدالله رومی، 1411ق، معجم الأدباء او إرشاد الاریب إلى معرفة الأدیب، بيروت، دارالكتب العلميه.
- حنبل، احمدبن، 1419ق، مسند احمد، بیروت، عالم الكتب.
- خمینی، سیدمصطفی، 1418ق، تفسیر القرآن الکریم، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- خیاطه، عبداللطیف، 1409ق، التبیان فی تجوید القرآن، کویت، دارالتراث.
- دانی، عثمانبن سعید، 1421ق، التحدید فى الاتقان والتجوید، به كوشش غانم قدّورى، اردن، دارعمار.
- زراری، عبدالودود، 1985م، مدخل الی علم التجوید، اردن، دارالعربیه.
- ستودهنیا، محمدرضا، 1386، «تجوید»، در: دائرةالمعارف قرآن كریم، قم، بوستان كتاب.
- سعودی، احمد شربین، 1410ق، الفجر الجدید فی علم التجوید، قاهره، دارالمنار.
- سیبویه، عمروبن عثمان، 1410ق، الکتاب، چ دوم، بيروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
- شمس، مرادعلى، 1380، پژوهشى پيرامون تاريخ علم تجويد، تهران، قدياني.
- طالقانی، محمود، 1350، پرتوى از قرآن، تهران، شركت سهامى انتشار.
- طوسی، محمدبن حسن، 1415ق، رجال، قم، جامعة مدرسين.
- غلامی، مجید، 1381، «نقدی بر تجوید در ترازوی نقد»، گلستان قرآن، ش 139، ص 36ـ38.
- فراهیدی، خلیلبن احمد، 1409ق، کتاب العین، به كوشش مهدي مخزومى و دیگران، قم، دارالهجره.
- فیض كاشانی، ملامحسن، 1402ق، تفسیر الصافی، بیروت، اعلمی.
- قدوری حمد، غانم، 1380، «پیدایش علم تجوید و کتابشناسی آن»، ترجمة حسين علینقیان، بینات، ش 30، ص 158ـ177.
- قدوري حمد، 1422ق، ابحاث فی علم التجوید، عمان، دار عمار للنشر و التوزيع.
- مجلسي، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربي.
- مجیدی، عبدالسلام 1421ق، مقبل، تلقی النبی (ص) لالفاظ القرآن الکریم، مقدمه عبدالمجید الزندانی، بیروت، مؤسسة الرساله للطباعه و النشر.
- محمدی، محمدعلی، 1394، «تجوید؛ از وجوب تا حرمت (رعایت قواعد تجویدی از دیدگاه فقیهان شیعه و اهلسنت)»، پژوهشهاي قرآني، سال بيستم، ش 75، ص 98ـ127.
- ملكزاده، محمدحسين، 1375، «تجوید؛ آواشناسی و فونتیک»، صحیفه مبین، ش 8، ص 18ـ21.
- موسوی بلده، محسن، 1369، حلیة القرآن، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
- موسوي خمینی، سیدروحالله، 1371، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینى(ره).
- نسائی، احمدبن شعيب، 1405ق، فضائل الصحابه، بیروت، دارالكتب العلميه.
شیوه ارجاع به این مقاله:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
محمدی، محمدعلی. (1397) تاریخ و علل پیدایش تجوید. فصلنامه معرفت، 27(4)، 69-76
محمدعلی محمدی."تاریخ و علل پیدایش تجوید". فصلنامه معرفت، 27، 4، 1397، 69-76
محمدی، محمدعلی.(1397) 'تاریخ و علل پیدایش تجوید'، فصلنامه معرفت، 27(4), pp. 69-76
