نقش دولت عثمانی در تجزیهی مصر و شام
Article data in English (انگلیسی)
سال بیست و هفتم ـ شماره 251 (ویژة تاریخ)
آذر انجم شعاع / دانشجوی دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم a.anjom4839@gmail.com
محمدرضا شهیدی پاک / عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز dr.mohammadrezashahidipak1@gmail.com
دریافت: 23/10/96 پذیرش: 25/6/97
چکیده
مصر و شام در ربع اول قرن دهم هجری (923ق) توسط ترکان عثمانی فتح و طومار دولت ممالیک درهم پیچیده شد، و قاهره، که پایتخت دولت ممالیک و مرکز خلافت تشریفاتی عباسی بود، به یکی از ولایات امپراتوری عثمانی تبدیل و مقام خلافت به عثمانی منتقل گردید. آنها تحت نظام دیوان سالاری، مدت چهار قرن بر این سرزمین حکم راندند؛ اما برخی عوامل موجب حذف خلافت، تشتّت سیاسی، نفوذ غرب و پاره پاره شدن این منطقه به چندین کشور شد. این پژوهش با رویکرد تحلیلی ـ توصیفی، تبیینی نقش سیاست گذاری های دولت عثمانی را در فرایند تجزیة مصر و شام بررسی می کند. از نظر پژوهش گر، سیاست گذاری های داخلی در قالب ساختار اداری، نظامی، فرهنگی، مذهبی، و آموزشی، و سیاست های خارجی دولت عثمانی به گونه ای ترسیم و اجرا شد که فروپاشی، تجزیه و نفوذ انگلیس و فرانسه را در منطقه مصر و شام در پی داشت.
کلیدواژه ها: مصر، شام، دولت عثمانی، ممالیک، انگلیس، فرانسه.
- ابراهیم محمد و دیگران، 1385، جمعیت اخوان المسلمین مصر، ترجمه و تألیف کارشناسان مؤسسة مطالعات اندیشهسازان نور، تهران، مؤسسة مطالعات اندیشهسازان نور.
- ابنبطوطه، محمدبن عبدالله اللئالی الطنجی، 1938م، الرحله تحفه النظار فی غرائب الامصار و عجائب الاسفار، قاهره، مطبعه مصطفی محمد.
- ابنخلدون، عبدالرحمن، 1359، مقدمه ابنخلدون، ترجمة محمد پروین گنابادی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- احمدیاقی، اسماعیل، 1379، دولت عثمانی از اقتدار تا انحلال، ترجمة رسول جعفریان، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
- ارسلان، شکیب، 1348، رمز عقبماندگی ما، ترجمة محمدباقر انصاری، تهران، نوید.
- ارنولد، توماس، 1946، الخلافه، ترجمة جمیل معلی، بيروت، دارالفكر.
- استانفورد، جی. شاو، 1370، تاریخ امپراطوری عثمانی، ترجمة محمود رمضانزاده، مشهد، آستان قدس رضوی.
- بروکلمان، کارل، 1367، تاریخ ملل و دول اسلامی، ترجمة هادی جزایری، تهران، علمی و فرهنگی.
- چارشی لی، اوردینر، 1370، تاریخ عثمانی، ترجمة ایرج نوبخت، تهران، كيهان.
- حکیم، یوسف، بيتا، سوریه و العهد العثمانی، بیروت، دارالنهار.
- حورانی، آلبرت، 1387، تاریخ مردمان عرب، ترجمة فرید جواهرکلام، تهران، امیرکبیر.
- حیدری، سلیمان، 1395، «بررسی علل افول تمدن اسلامی از دیدگاه شکیب ارسلان»، تاریخ اسلام و ایران، ش 31، ص 47ـ67.
- خوری حتی، فیلیپ، 1380، تاریخ عرب، ترجمة ابوالقاسم پاینده، تهران، علمی و فرهنگی.
- دانشنامه جهان گستر، 1389، زیرنظر علی رامین، کامران فانی، محمدعلی سادات، تهران، مؤسسة علمی فرهنگی دانش گستر.
- دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1381، زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- دایرةالمعارف جهان نوین اسلام، 1391، سرویراستار متن انگلیسی، جان ل. اسپوزیتیو. ترجمه و تحقیق و تعلیق زیرنظر حسن طارمی و ديگران، تهران، کتاب مرجع.
- دورسون، داود، 1381، دین و سیاست در دولت عثمانی، ترجمة منصوره حسینی و داود وفایی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي.
- رشیدرضا، محمد، 1277ق، «امتیازات الاجانب فی الدولة العثمانیة کانت اختیاریه»، المنار، ش 42، م 1، ص 841ـ843.
- زمانی، محمدحسن، 1388، آشنایی با استشراق و اسلامشناسی غربیان، قم، المصطفی.
- سید، محمد، بيتا، مصر فی العصرالعثمانی، قاهره، مکتبة مدبولی.
- سیدرجب حزار و محمدانیس، 1967م، الشرق العربی فی التاریخ الحدیث و المعاصر، قاهره، بينا.
- شرح احوال سلطان عبدالحمید و اوضاع مملکت عثمانی، 1377، ترجمة محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، تصحیح و تحشیه محمدحسن کاووسی عراقی، تهران، وزارت امور خارجه.
- شناوی، عبدالعزیز، 1983م، الدولة العثمانیه دولة اسلامیه مفتری علیها، قاهره، مکتبة الانجلوالمصریه.
- عبدالرحیم مصطفی، احمد، 1998م، فی اصول التاریخ العثمانی، بیروت، دارالشروق.
- غزاوی، قیس جواد، 1383، «دولت عثمانی و امتیازدهی به اروپاییها (رویکردی نو به علل فروپاشی دولت عثمانی)»، ترجمة علي غلاميدهقي، تاریخ اسلام در آینه پژوهش، ش 4، ص 171ـ196.
- فوبلیک. د. ر (گروه نویسندگان آکادمی علوم شوروی)، 1367، تاریخ معاصر کشورهای عربی، ترجمة محمدحسین روحانی، تهران، توس.
- لبیب صبحی، 1384، «عصر سلیمان باشکوه... بحران جهتگیری»، ترجمة فرهاد پوريانژاد، تاریخ اسلام، ش 24، ص 151ـ190.
- محمد عبدالموطی، حسام، 1999م، العلاقات المصریه الحجازیه فی القرن الثامن عشر، قاهره، الهیئه المصریه العامه لکتاب.
- محمد فریدبک، المحمی 1977م، تاریخ الدولة العلیة العثمانیه، بيروت، دارالفكر.
- مؤسسة مطالعات تاریخ خاورمیانه، 1369، گاهشمار رویدادهای تاریخ معاصر خاورمیانه 1850ـ1798، تهران، سروش.
- نوئل، باربر، 1372، فرمانروایان شاخ زرین از سلیمان قانونی تا آتاتورک، ترجمة عبدالرضا هوشنگ مهدوی، چ هفتم، تهران، گفتار.
- هامر، پورگشتال، یوزف فون، 1387، تاریخ امپراطوری عثمانی، ترجمة میرزازکی علیآبادی، تهران، اساطیر.



