بررسی تطبیقی مفهوم ذات در فلسفه اسپینوزا و فطرت از منظر علامه طباطبائی
Article data in English (انگلیسی)
- Della rocca, Michael, 2008, Spinoza, Routledge.
- Descartes, Rene, 1993, The Philosophical writings, Cambridge University, Cambridge.
- Harris,Errol E, 1992, Spinoza`s Philosophy: An Outline, New Jersey and London, Humanities Press.
- James, Susan, 2009, "Freedom ,Slavery & the Passions", In The Cambridge Companion to Spinoza`s Ethics,ed: olli koistinen, Cambridge, Cambridge University Press.
- Kashap, S.Paul, 1987, Spinoza & Moral Freedom, New York.
- Kiostinen,Olli, 2009, "Spinoza on Action” in The Cambridge Companion to Spinoza`s Ethics,ed: olli koistinen, Cambridge, Cambridge University Press.
- Lebuffe, 2010, From bondage to freedom:Spinoza on human excellence, OUP USA.
- Spinoza, 1951, A Theologico-Poltical Treatise & A Political Treatise, R.H.M.Elwes, New York, Dover Publications.
- Spinoza, Benedicct de, 1981, Ethics, joseph Simon Publisher.
- Wolfson, HarryAustryn, 1983, The Philosophy of Spinoza, Cambridge and Massachusetts, Harvard University Prees.
سال بیست و هشتم ـ شماره چهارم، پیاپی 259 (ویژة فلسفه)
حمید کریمی/ استادیار دانشگاه علم و صنعت ایران karymi@iust.ac.ir
حسین اسفندیار / کارشناس ارشد فلسفه دانشگاه تهران (پردیس فارابی) H-Esfandiar93@ut.ac.ir
دریافت: 19/08/97 پذیرش: 22/01/98
چکیده
از مفاهیم و مبادی بنیادین نظام فلسفی وحدت گرای اسپینوزا، مفهوم «ذات» است. وی برای تبیین حیات عقلانی و چگونگی اختیار آدمی، از قانون ذات سخن می گوید. اهمیت این قانون تا آنجاست که زیربنای بخش سوم تا پنجم کتاب اخلاق را پایه ریزی می کند و در شکل دادن به نظام اخلاقی و وصول به غایتِ «سعادت انسانی» ـ که مقصود اصلی اسپینوزا از تلاش فلسفی اوست ـ نقش اصلی را ایفا می نماید. ذات از نظر اسپینوزا شامل هویت انسان، غریزه حیوان و طبیعت در نباتات و جمادات می شود. از طرف دیگر علامه طباطبائی، از مفهوم دینی «فطرت» سخن به میان می آورد و آن را بر حسب مفاهیم نظام فلسفی خود، تبیین می کند. فطرت در معنای عام خود به معنای ساختمان ویژه وجودی هر موجودی است و شامل همه موجودات از جمادات تا انسان می شود.
تحلیل ایشان از «فطرت» با تبیین ذات در منظر اسپینوزا از جهت مفاد و نتایج شباهت های معناداری دارد. اهمیت این رویکرد در آثار علامه از این جهت است که این دیدگاه، آثار مهمی در معرفت شناسی و هستی شناسی دارد و از این جهت قابل مقایسه با «ذات» اسپینوزا است.
این مقاله به بررسی تحلیلی دیدگاه های این دو حکیم بزرگ می پردازد، و سپس با مقایسه و تطبیق رهیافت های مشترک و نقاط افتراق آنها، سعی می کند گامی در جهت تحقق گفت وگو میان این دو سنت فلسفی بردارد.
کلیدواژه ها: علامه طباطبائی، اسپینوزا، ذات، فطرت، شاکلة وجودی.
- ابنسينا، حسينبن عبدالله، 1400ق، رسائل ابنسینا، ، قم، بیدار.
- ـــــ ، 1404ق، الشفاء: منطق، قم، كتابخانة آيتالله العظمي مرعشي نجفي.
- پارکینسون، جی. اچ. آر، 1383، عقل و تجربه از نظر اسپینوزا، ترجمة محمدعلی عبداللهی، قم، بوستان کتاب.
- پناهنده، مریم، 1391، قانون صیانت ذات(تحلیل و بررسی نظرگاه اسپینوزا در باب صیانت ذات)، تهران، دانشگاه تهران.
- جهانگیری، محسن، 1383، مجموعه مقالات، تهران، حکمت.
- دوانی، جلال، 1411ق، ثلاث رسائل، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
- سهروردی، شهابالدین، 1375، مجموعة مصنفات، تصحيح هانرى كربن و سيدحسين نصر، تهران، مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- شهرزوری، شمسالدین، 1383، رسائل الشجرة الالهیة فی علوم الحقایق الربانیة، تهران، مؤسسة حکمت و فلسفه ایران.
- صدرالمتألهين، 1360، اسرار الآیات، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ايران.
- ـــــ ، 1363، مفاتیح الغیب، تهران، مؤسسة تحقیقات فرهنگی.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1371، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان.
- ـــــ ، 1387، اصول فلسفه و روش رئالیسم، قم، بوستان کتاب.
- ـــــ ، 1388، بررسیهای اسلامی، قم، بوستان کتاب.
- ـــــ ، 2007م، مجموعة رسائل، قم، فدک.
- فارابی، ابونصر، 1995م، آراء اهل المدینة الفاضلة و مضادّاتها، بیروت، مکتبة الهلال.
- ـــــ ، 1986م، الحروف، بیروت، دارالمشرق.
- میرداماد، میرمحمدباقر، 1367، مصنفات میرداماد، تحقيق عبدالله نورانی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
